Przejdź do głównej zawartości

CHODŹ ZE MNĄ DO TEATRU - "WARIAT I ZAKONNICA" KRZYSZTOF JASIŃSKI


Palce zadrżały mi właśnie na klawiaturze z podekscytowania, bo dziś wchodzimy w mroczny
i duszny świat Witkacego. Na studiach czekałam 4 lata, aż na czwartym roku, w końcu dobrniemy do epoki Młodej Polski i mojej wielkiej wówczas fascynacji. Zauroczona byłam jego osobą, sposobem postrzegania świata, filozofią, teatrem i rewolucją jakiej dokonał. Pamiętam jak w euforii kartkowałam egzemplarz
Pożegnania jesieni. Fascynacja tak żarliwa przeminęła, tak jak przemijają wraz ze zmieniającym się doświadczeniem i sposobem myślenia, wszystkie inne rzeczy w życiu, ale wciąż stykając się ze światem, a w szczególności teatrem Witkacego odczuwam ogromny sentyment do jego sylwetki i respekt w stosunku do twórczości. Tak, wiem, że głównymi sponsorami jego wielkich dzieł było opium i absynt, ale talentu i charyzmy, nie sposób mu odmówić.

SZTUKA RÓWIEŚNICA


Ponad trzydzieści lat temu, w roku 1986 po raz pierwszy na scenie STU została wystawiona przez Krzysztofa Jasińskiego sztuka Wariat i zakonnica. Zaczynam od tego nie bez powodu. Po pierwsze, sztuka jest moją rówieśnicą, a po drugie fenomenalny jest fakt, że jej popularność przez 30 lat nie osłabła, wciąż gromadzi pełne widownie i choć oglądana z innej perspektywy, gdyż przez ten czas wiele się na świecie zmieniło wciąż jest aktualna. Obsada aktorska również dokonała zmiany warty i zapewne także dlatego ząb czasu spektaklu nie nadgryzł, niezaprzeczalny pozostaje fakt, że jest on i świetnym przedstawieniem, i wielkim sukcesem Krzysztofa Jasińskiego.

PORUSZAĆ, SZOKOWAĆ, WYTRĄCAĆ Z RÓWNOWAGI


Wiele już napisano tekstów i recenzji, dlatego raczej trudno napisać coś odkrywczego,
a powielanie stwierdzeń uważam za zbędne. Dla mnie, przedstawicielki zasiadającego na widowni młodego pokolenia Wariat i zakonnica raczej nie jest opowieścią mocno kontrowersyjną, nie jest dokuczliwie drażniąca, a koncepcje psychologiczne i nauki freudowskie już dawno nie mają dla nas charakteru wielkiego filozoficznego odkrycia, choć pewnie jakieś prawdy w jego tezach my także odkrywamy. Chyba także sam Witkacy nie szokuje i nie zniesmacza, a jego artystyczne środki choć i dla nas chadzają krętymi drogami, na pewno są już jaśniejsze, bardziej wytłumaczalne, nie okryte tak gęstą mgłą tajemnicy.
W latach dwudziestych dwudziestego wieku (prapremiera odbyła się 24 kwietnia 1924 w Teatrze Miejskim w Toruniu) Wariat i zakonnica musiała budzić niemałe kontrowersje. Sama fabuła umieszczenia psychicznie chorego artysty i „osoby duchownej" w jednej celi, kopulacja (o ile doszło do tej sceny) owej osobliwej pary w izolatce i w ogóle, zajmowanie się w teatrze problemem choroby psychicznej i do tego umiejscowienie akcji w „szpitalu dla wariatów", było już kwestią niezwykle kontrowersyjną i szokującą. Dlatego sądzę też, że znacznie dogłębniej poruszało widza niż porusza obecnie, Zapewne spektakl spełniał założenia Witkacego – bo miał właśnie dogłębnie poruszać, szokować, wytrącać z równowagi, zabierać widza do odrębnego metafizycznego świata.

TEORIA CZYSTEJ FORMY

W krakowskiej interpretacji dostrzec jednak można założenia Czystej Formy, której jak wiemy Witkacy był twórcą, choć niektórzy krytycy powiadają, że sam sobie przeczył, gdyż jego teoria rozmijała się często z praktyką. Linearność i logiczna fabuła, zdarzenia wynikające na zasadzie przyczyna-skutek burzą już pierwsze założenie o braku większego powiązania logicznego czy oderwania od realizmu, bo w zasadzie cała druga część spektaklu ulepiona jest głównie z fantastyki i nierealności. Oto najpierw Walpurg (Dariusz Starczewski) wiesza się na lampie, jego ciało przykryte prześcieradłem leży na szpitalnym łóżku, a jednak za chwilę wchodzi na scenę elegancko ubrany aby zabrać ukochaną na miasto, a spod prześcieradła wyskakuje zupełnie inny bohater. Świetnie zaprojektowany finał i trzeba przyznać, że zimna szpitalna scenografia należycie podkreśla charakter sztuki, w której także światło w wielu scenach odegrało rolę nieomal kluczową.

WSZYSCY JESTEŚMY WARIATAMI

Istotna jest refleksja: czy to Mieczysław Walpurg pod wpływem traumatycznych przeżyć stał się chory psychicznie, czy to społeczeństwo jest chore, czy przypadkiem większym wariatem nie jest doktor Grün opętany psychoanalizą, pozwalający wariatowi na wszelkie odruchy, które podpowiada mu psychika, aby wyleczyć głęboko ukryte kompleksy. Za swą brawurę traci życie, ale... przynajmniej w poczuciu, że jego teoria jest prawdziwa i działa. Każdy z nas zapewne nosi w sobie odrobinę wariata, choć sam uważa się za osobę kompletnie normalną. Ale czym tak naprawdę jest normalność? Witkacy demaskuje tę pewność i przekonanie
o własnej poczytalności i normalności w osobie siostry Barbary. Barbara, w efekcie wydarzeń, których nie potrafi ogarnąć, traci zmysły i wpada w wir szaleństwa.

„DOM DLA PSYCHICZNIE I NERWOWO CHORYCH”

I Witkacy, i Jasiński dotykają w swoim dziele jeszcze jednego problemu. Przyjęło się postrzegać ludzi psychicznie chorych, a tym bardziej przebywających w zakładach zamkniętych za osoby niebezpieczne i dla naszego "bezpieczeństwa" raczej nic więcej się
o nich nie mówi.
Tymczasem oni sami stają się wobec otoczenia całkowicie bezbronni, nie mają możliwości konfrontowania się ze światem i zapewne bywają używani, jako media, do przeprowadzania szeregu badań, doświadczeń w procesach eksperymentów medycznych. Tylko czy my, na pewno wiemy czym jest choroba psychiczna? Czy nie jest to tylko medyczny lub socjologiczny konstrukt? Czy fakt, że my, którzy jesteśmy po tej stronie człowieczeństwa, na pewno jesteśmy po tej stronie, o której myślimy, że jest właściwa?
Witkacy, ten wielki Witkacy, który – jak twierdzi najważniejszy polski witkacolog profesor Janusz Degler – był bez wątpienia najwszechstronniejszym polskim artystą o szerokim spektrum zainteresowań daleko wykraczającym swoim pojmowaniem świata nie tylko sobie współczesnych nie podważa nam naszych wygodnych teorii?
Zdaje się, że zakończenie „Wariata i zakonnicy" jakie serwują nam autor i reżyser na to właśnie wskazuje, bowiem nagle role się odwracają i to nasz wariat przejmuje kontrolę nad umysłami lekarzy, a nawet zabija jednego z nich. Pytanie, czy przez swą niepoczytalność
i chorobę lekką ręką dopuszcza się morderstwa, czy jest to działanie jak najbardziej świadome
i planowane? Czy to aby na pewno Walpurg jest wariatem?

W TYM SZALEŃSTWIE JEST METODA

Pod koniec wszystko się miesza, zmienia, wykrzywia... widzimy, że jeden człowiek żongluje kilkoma twarzami – poczytny twórca i amant nagle staje się wariatem, młodziutka siostra zakonna przeobraża się w ociekającą seksem kocicę. Wystarczy tylko bliżej poznać kilka zdarzeń z życia postaci, żeby zobaczyć jak niebezpiecznie balansujemy nad przepaścią, jak łatwo można spaść, jak trudno wrócić do „normalności" bądź też normalności.
Drugi akt jest po części barwną groteską, a cała sztuka bawi widzów o wiele bardziej niż zatrważa czy zasmuca, ale pozostawia na szczęście kilka istotnych egzystencjalnych pytań, parę refleksji i chyba właśnie to, poza świetnie skrojonym przedstawieniem oczywiście, stanowi o jej sile i niegasnącej popularności.


Komentarze

  1. Dawno w teatrze nie byłam - pora to zmienić.

    OdpowiedzUsuń
  2. Aaaaa bardzo chętnie bym poszła... Byłam ostatnio w grudniu minionego roku na Mistrzu i Małgorzacie ;)

    OdpowiedzUsuń
  3. Ten komentarz został usunięty przez autora.

    OdpowiedzUsuń
  4. uwielbiam teatr, to zupełnie inne obcowanie ze sztuką. Po przeczytaniu wpisu mam wielką chęć na wizytę w teatrze :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Cieszę się, że udało mi się zachęcić :) Udanych spektakli życzę :)

      Usuń
  5. Bardzo ciekawa recenzja. Jeśli będę miała kiedyś okazję to obejrzę tę sztukę :-)

    OdpowiedzUsuń
  6. Nie , to trzeba obejrzeć na żywo, żeby docenić, ale recenzja świetna ...

    OdpowiedzUsuń
  7. Oj pamietam Witkacego jeszcze z liceum ;) Bardzo ciekawy spektakl :D

    OdpowiedzUsuń
  8. Nie widziałam tego spektaklu, ale niedawno byłam w łódzkim Teatrze Nowym na "Szewcach" w reżyserii Jerzego Stuhra. Spektakl bardzo przypadł mi do gustu :)

    OdpowiedzUsuń
  9. Oj, dawno nie byłam w teatrze.
    Zazdroszczę tym, którzy bywają.

    OdpowiedzUsuń
  10. Nie słyszałem wcześniej o tej sztuce, Dziękuję za przybliżenie :)

    OdpowiedzUsuń
  11. Bardzo lubię chodzić do teatru ale dawno w nim nie byłam. Twój wpis mnie zaintrygował. :)

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz

NAJCHĘTNIEJ CZYTANE

POSTANOWIENIA NOWOROCZNE TO ŚCIEMA - PODSUMOWANIE 2018

POSTANOWIENIA NOWOROCZNE TO ŚCIEMA
Postanowienia noworoczne to wielka ściema, na dodatek wszyscy udają, że ściemą nie są i co roku skrzętnie tworzą obszerne listy. Też tak kiedyś robiłam 😊 Ale człowiek uczy się na błędach, więc od dawna już tego nie praktykuję, natomiast im jestem starsza, tym bardziej cenię czas, chwilę tu i teraz, brak wielkich i precyzyjnych planów na kolejny rok, dwa, trzy, a w zamian za to praktykuję maksymę „carpe diem” i jeśli wymyślę sobie jakieś mocne postanowienie to nie czekam do 1 stycznia tylko sprawdzam, czy ma szansę przetrwania pomysł po natychmiastowym procesie realizacji 😉 Niektóre pomysły żyją dłużej, niektóre krócej, a niektóre spalają się już przy starcie. Generalnie mam kupę zapału i miliony myśli w głowie, a czasu jakby proporcjonalnie mniej. We wszystkim ogranicza mnie czas. Jak każdego. Dlatego tak bardzo go cenię, szanuję i staram się nie marnować chwil chyba, że są one przeznaczone na zmarnowanie zwane snem 😉
BILANS ZYSKÓW I STRAT
Zamiast …

CHODŹ ZE MNĄ DO TEATRU - "TRUCIZNA" MAREK GIERSZAŁ

Temat straty, żałoby, załamania, bólu, ogromnej tęsknoty jest bliski nam wszystkim. Każdy nosi blizny na duszy...jedna z najnowszych sztuk wystawiana w tym sezonie na deskach Sceny STU traktuje właśnie o tych emocjach, a bliżej o radzeniu bądź kompletnym nieradzeniu sobie z nimi. Znamienny tytuł "Trucizna" otwiera pola interpretacyjne dość szerokie,
a o to co oznacza dosłownie trzeba by chyba zapytać reżysera sztuki - Marka Gierszała.

Uprzedzam, że będzie trudno, smutno, momentami boleśnie, ale...warto.
STRATA, RANY I BLIZNY Wydaje się, że największa tragedia dzieje się wtedy, kiedy odchodzi ktoś bliski – umiera, znika na zawsze z tego świata. Ale to nieprawda – nie tylko fakt śmierci jest tragiczny. Życie po tragedii, zmaganie się z nią, próba dalszego funkcjonowania czasem dla kogoś jest o wiele cięższa do udźwignięcia. Problem straty i życia ze stratą jest bliski niemal każdemu człowiekowi, więc to otwieranie ran przez bohaterów na scenie staje się automatycznie kataliza…

(Pytanie retoryczne) Czy książka jest dobrym prezentem świątecznym?

Co to pytanie retoryczne, nikomu tłumaczyć nie muszę, choć mogłoby stanowić to zajawkę do wywodów filologicznych, jednak oczywistej oczywistości się nie tłumaczy, a tak już w ogóle to post miał być na temat prezentów świątecznych, choć tak naprawdę, to tylko pretekst do dłuższej opowieści o książkach. WĄCHAM, DOTYKAM, SMAKUJĘJedni wybierając sobie lekturę kierują się fabułą, inni gatunkiem, jeszcze inni osobą autora, część czytelników lubiących być na bieżąco – listami bestsellerów ostatnich miesięcy. Ja natomiast kieruję się węchem, wzrokiem i dotykiem, smak niestety odpada, bo już 30 lat mam i choć mój syn uparcie głównie kieruje się jeszcze smakiem, jeśli o wybór pozycji czytelniczej chodzi, to mnie, matce, kobiecie po 30-stce i filologowi przede wszystkim, nie przystoi. Nie wypada mi mówić też, że w większości przypadków, stojąc w księgarni, przy uginających się półkach, nie szukam konkretnej wartościowej pozycji książkowej, czy księgozbioru danego autora, ale rozglądam się, namie…