Przejdź do głównej zawartości

CHODŹ ZE MNĄ DO TEATRU - "BALLADYNA" KRZYSZTOF PLUSKOTA

"Balladyna" Krzysztof Pluskota, recenzja, Teatr ST, Krzysztof Jasiński, walka o władzę, ofiara, dramat
FOT. Materiały prasowe Teatru STU

Zaskoczyła mnie mocno "Balladyna" Krzysztofa Pluskoty – personalnie jako Balladyna i holistycznie jako sztuka. Zdumiała mnie o tyle, że zachwycona byłam grą świateł, muzyką, nastrojem, warsztatem Grzegorza Mielczarka i Wojciecha Leonowicza, natomiast kompletnie rozczarowana tym, co kluczowe – postacią tytułową – słynną Balladyną – kobietą silną, namiętną i mściwą. Na deskach STU dostałam pogubioną ofiarę sił magicznych, rozedrganą, emocjonalną, przerażoną sobą, miotającą się. Tak bardzo mi to nie grało, że wracałam
i analizowałam tę postać jakiś czas i nagle dostałam olśnienia.

MARIONETKA W RĘKACH PRZEZNACZENIA

Balladyna to jedyna wśród tej ferii postaci, bohaterka tragiczna od początku do końca, budująca indywidualizm na samotności wśród tłumu. Jest zagubiona, w zasadzie popchnięta do zabójstwa przez niewidzialną rękę, opętana siłami nadprzyrodzonymi, które sterowały jej losem. Gdy popełniła pierwszą zbrodnię nie miała już odwrotu jak tylko brnąć w sieć kłamstw
i tajemnic, popełniając kolejne nie z własnej woli, czy w celu sięgnięcia po tron, ale w celu ratowania życia, zdając sobie sprawę, że znalazła się na drodze bez odwrotu. Marionetka w rękach Przeznaczenia. Biorąc pod uwagę, że pierwotnie "Balladyna" Juliusza Słowackiego podejmuje przede wszystkim problem władzy i walki o nią, to mamy tu nakreśloną jasną sytuację, którą bardzo łatwo odnieść do czasów współczesnych, sytuację przerażająco uniwersalną – ofiara, marionetka w rękach walczących
o fotel i berło.

NIEKLASYCZNE PODEJŚCIE

Idąc tym tropem interpretacyjnym, zwracam honor aktorce, którą na początku oceniłam jako mdłą i bezpłciową, niepotrafiącą unieść roli. Owszem porównując warsztat Kamili Bestry (Balladyna) do warsztatu Mielczarka (Grabiec), to wypada ona blado, ale postać Balladyny w tym zamyśle, jaki Pluskota pokazał nam na scenie, zagrała dobrze i faktycznie oddzieliła ją grubą linią od reszty bohaterów. Miałam też początkowo wrażenie o jej bezbarwności, umykającym cieniu, ledwo zauważalnym na tle całej akcji, a teraz widzę, że to miało sens.

Wielką sztuką jest wystawić tak doskonale znaną klasykę, powtarzam to za każdym razem, kiedy przychodzi mi ocenić tego typu spektakl, ale fakty są takie, że rzadko udaje się to zrobić dobrze i ze smakiem. Tutaj mimo, że dostajemy fabułę i wiersz od Słowackiego, to barwy postaci zostały przewrotnie pomieszane.

NIC NIE JEST CZARNO-BIAŁE, ANI ...STAŁE

Można by zapytać, co skłoniło Balladynę Pluskoty do zabójstwa siostry skoro niekoniecznie była to władza. Ja myślę, że sama Alina, której postać była dla mnie obrzydliwie irytująca, niejako prosiła się o zgładzenie
z utraty cierpliwości, albo... żeby ją choćby zakneblować. Trudno się dziwić trochę Balladynie, że jej nerwy puściły.
Chwilę potem zostaje ona żoną zamkowego przygłupa, mimo iż zakochana była w Grabcu (trochę bardziej znośnym szaleńcu). Musi ukrywać zbrodnie, dostaje z tego powodu obciążenia poplątania zmysłów, wciąż sterowana przez magię, Kostryna, próbująca przetrwać, aczkolwiek paradoksalnie dopiero śmierć przynosi jej ucieczkę z tego szaleństwa. Postać czysto tragiczna. Interpretacyjnie odmienna od szkolnej Balladyny, fantastyczna podróż psychologiczna, odejście od szablonu dobrej Aliny i złej Balladyny. Nic na świecie nie jest czarno-białe, ani... stałe.

"HYBRYDYZACJA" POSTACI

Ciekawym, nie wiem czy do końca trafionym, zabiegiem było zespolenie dwóch bohaterek w jednej postaci. Mówię tu o Alinie i Balladynie, które równocześnie były tez nimfami, Skierką i Chochlikiem (choć bardziej bym je do wiedźm porównała), a także o Goplanie, która zmienia się w matkę-staruszkę, która u Pluskoty nie przypomina ani jakoś wybitnie matki ani staruszki, bo po pierwsze pod nieobecność córek romansuje i uwodzi przyszłego męża jednej z nich, ocieka erotyzmem i roztacza złą aurę, przystającą bardziej do zazdrosnej kochanki niż... matki. W roli Goplany zaś momentami jest nieznośnie przerysowana, ale są sceny, w których potrafiła mocno zaakcentować swoją postać. W przypadku tej postaci z pogranicza jawy i snu ogromną pracę wykonało światło, które stwarzało przestrzeń, nierealne światy, charakteryzację samej aktorki, rozszerzało maksymalnie perspektywę sceny.

 MAGIA ŚWIATŁA I DŹWIĘKU

W ogóle światło i muzyka to jeden z kluczowych elementów tej sztuki, który sprawił, że Balladyna nie poniosła klęski. Muzyka zespołu Żywiołak, a także Kapeli ze wsi Warszawa świetnie wkomponowała się w cały performance, choć może powinnam raczej napisać, że to sztuka dopasowała się w oprawę muzyczną. Muzyka buduje całą nastrojowość, ten niepokój, grozę i tajemnicę tak charakterystyczną dla ballady i poprzez tę balladowość sztuki Słowackiego, tworzy ona odwołania do dawnych wierzeń, magii, ludowości, okraszając cały spektakl lekkim magicznym pyłem i mocnym uderzeniem, kiedy wymagała tego akcja. Byłam oczarowana zarówno grą świateł, jak i instrumentów, na tyle, że te emocje, te struny, które zostały pchnięte w ruch zagłuszyły mi fabułę i w pewnych momentach sceny odbierało się jako niezależne, pojedyncze obrazy, tu i teraz. Czasem naprawdę działa się magia, więc to pomieszanie planów akcji – fantastycznego i realistycznego oddziaływało również na odbiór widowni.

MORD, KORONA I MALINY

Oglądając spektakl, nie dało się również odpędzić wszelkich konotacji
z innymi dziełami czy motywami. Widać tu mocno Szekspira i jego motywy walki o władzę i zabójstwa z zimną krwią, widać mickiewiczowskie "Lilije", gdzie nigdy wina nie pozostanie bez kary, widać słowiańską wiarę w bóstwa przyrody, zjawiska nadprzyrodzone, odbija się tu również typowa grecka tragedia z konfliktem tragicznym i zbrodnią, punktem kulminacyjnym prowadzącym do katharsis.

PRZEWAGA DRUGIEGO PLANU

Kluczowy jest też fakt, że tutaj postacie drugoplanowe jednak grały pierwsze skrzypce – wspomniany Grabiec w wykonaniu Mielczarka był po prostu genialny, Pustelnik Wojciecha Leonowicza skrywający w sobie tajemnicę przez cały spektakl, emanujący aurą magii i... ironii – wybitny. Stworzyli oni kreacje tak wyraziste i „mięsiste", że oglądając je doświadczało się przyjemności obcowania z kunsztem aktorskim. Ma to niebagatelny wpływ na ogólną ocenę gry aktorskiej, bo dość spore różnice
w warsztacie widoczne są nawet gołym, niewprawionym okiem.

SENSUALNY ODBIÓR

Reasumując, Balladynę należy zaliczyć do udanych przedsięwzięć, pomimo różnych rozbieżności, nowatorskich pomysłów wprowadzonych na scenę, które może nie wszystkie są do końca trafione, ale muzyka i światło,
z którego w zasadzie jest utkana scenografia, a nawet charakteryzacja stawiają ten spektakl na bardzo dobrym poziomie.

Warto zobaczyć, żeby w pewnych scenach się zatracić – bardziej czuciem
i odbiorem zmysłów, aniżeli rozumem czy logiką go przyjąć.

___________
Jeśli spodobał Ci się tekst, uważasz, że komuś może się również spodobać, czy przydać - nie wahaj się, udostępnij i poślij dalej :) Masz pytania, bądź chcesz skomentować - pisz. Wpadaj jak najczęściej, a jeśli chcesz być na bieżąco, polub mój fanpage na fb i profil na instagramie :) 

Komentarze

NAJCHĘTNIEJ CZYTANE

DLACZEGO DZIECKO ZACHOWUJE SIĘ NAJGORZEJ PRZY MATCE? O PRZETRWANIU PODCZAS HURAGANU

KIEDY ZOSTAJESZ Z DZIECKIEM SAM NA SAM... Czy Ty też zauważyłaś, że kiedy Twoje dziecko zostaje z Tobą sam na sam to zachowuje się jak mały szaleniec? Albo gdy wraca do domu z przedszkola/żłobka to nagle dostaje ataku wybuchu złości, frustracji, płaczu
i niewiadomo o co chodzi, ale musi chodzić o bardzo wiele skoro usuwasz się na bok tego kłębowiska furii, żeby przeczekać do opadnięcia kurzu i emocji na podłogę? Czy widzisz różnicę w zachowaniu dziecka w domu,
a w miejscach publicznych czy po prostu wśród innych osób jak dziadkowie, nauczyciel, czy lekarz? 
DZIECI NAJGORZEJ ZACHOWUJĄ SIĘ PRZY MATCE I podsumowując dochodzisz do smutnej refleksji, że tylko przy Tobie i tylko w domu Twoje dziecko wspina się na wyżyny awantur, wrzasków, marudzenia, generalnie roztacza paletę swojej najciemniejszej strony mocy
i zaczynasz załamywać ręce, gdzie popełniłaś błąd, że to Tobie dzieci wchodzą na głowę i skaczą po niej, że nie umiesz sobie poradzić w to całe macierzyństwo i o co tu chodzi. Je…

JAK NAPISAĆ DOBRĄ RECENZJĘ?

JAK NAPISAĆ DOBRĄ RECENZJĘ?Jak napisać dobrą recenzję? Jak napisać w ogóle recenzję? Jestem właśnie
w trakcie pisania dwóch recenzji, „lekko” na wczoraj, więc czemu by w międzyczasie nie powrócić do tematu pisania recenzji. Tym bardziej, że post był już szumnie zapowiadany wcześniej. Recenzje generalnie piszą się same, tylko trzeba wejść w odpowiedni czas
i miejsce. To popularne stwierdzenie z weną, że niby nic nie stworzę, bo jej aktualnie nie mam, wcale nie jest kłamstwem, wymówką leniwca, czy bzdurą. Czasem tak jest, że czujesz ten temat, siadasz i musisz pisać teraz, bo inaczej ucieknie Ci wątek, a czasem siadasz, zmuszasz się, terminy gonią, a na kartce pusto, w głowie ciężko, no…nie masz weny. Krótko mówiąc :) KLUCZOWY JEST CZASZacznijmy od tego, że należy trafić w czasJ Ja jestem zdania, że recenzja musi się uleżeć i dojrzeć. Warto zapisać kluczowe wnioski tuż po spektaklu, natomiast z tekstem i spektaklem trzeba się oswoić. Przemyśleć. Poszukać różnych dróg interpretacji. Pośpiech…

DAWNO, DAWNO TEMU, W ODLEGŁEJ GALAKTYCE...

Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce - te słowa rozpoczynające sagę Gwiezdnych Wojen,po raz pierwszy padły z ekranu kinowego 25 maja 1977 roku. To pierwsza informacja jakiej dowiedziałam się już na wstępie z książki, którą za chwilę zrecenzuję. Tak jak i film, tak i książka nie jest zwyczajna, posiada swoje ukryte moce. Nigdy nie byłam zapaloną fanką Gwiezdnych Wojen, znałam wątek główny i kluczowych bohaterów, nie orientowałam się nawet w kwestii kolejności nagrywanych części owej sagi. Ale przyszedł kiedyś taki dzień i taki mężczyzna (obecnie Mężczyzna Mojego Życia i ojciec naszego synaJ), który zaraził mnie swoją fascynacją filmem, wiele rzeczy mi objaśnił, po raz kolejny oglądałam wszystkie części jako dobranocki do poduszki i zatrybiła mi ciekawość, na tyle, że z niecierpliwością czekałam na nowe części, a seans w kinie był świetną opcją na romantyczną randkę. Kiedy pojawiła się możliwość współpracy z Wydawnictwem AWM i zobaczyłam, że pod ich skrzydłami jest pewna nietypowa ks…